sRImwn 108 pMQ rqn, ividAw mwrqMf, bRhm igAwnI, ividAw ivc inpuMn, nwm bwxI dy rsIey, pMjW kkwrW dI rihq ivc iqAwr-br-iqAwr, ^wlsy dy AsUlW ivc pUrn, sMq igAwnI gurbcn isMG jI ^wlsw iBMfrW vwilAW dw piv`qr jnm mwG dI pMuinAW, P`gx dI sMgrWd sMmq 1959 ibkRmI muqwibk 12 &rvrI 1902 eIsvI idn bu`Dvwr nMU AMimRq vyly hoieAw[ jnm auprMq ausy vyly ieSnwn krvw ky Awp jI nUM gurduAwrw swihb sRI gurU gRMQ swihb jI dI Srn ilAWdw igAw, hor iksy guVHqI dI bjwey mu`K ivc AMimRq pwieAw[ kVwh pRSwid kr ky Ardws krn auprMq hukmnwmw ilAw igAw[ hukmnwmy dy pihly A`Kr qoN Awp jI dw nwm r`iKAw igAw[

guris`KI ivc prp`k mwqw ipqw Aqy Gr dy Dwrimk mwhOl dy Asr AdIn Awp CotI AvsQw ivc hI pIVHI aupr rumwlw pw lYNdy qy morW dy KMBW dw cOr krdy[ bcpn ivc hI Awp jI ny pMj gRMQI, bweI vwrW, BgqW dI bwxI qy ds gRMQI dw Su`D pwT krnw SurU kIqw Aqy pMj bwxIAW dw inqnym kMT kr ilAw[ vYrwgmeI ielwhI kIrqn dI DunI nwl Awp jI dI rUh iksy AMgmI AnMdmeI KyVy ivc siqgurU dy crnW ivc juV jWdI[ Awpxy qwieAw jI dI Gwlxw sdkw Awp s`q swl dI AvsQw ivc sRI gurU gRMQ swihb jI dy Su`D AKMf pwTI bx gey[

qyrHW ku swl dI aumr ivc Awp ny sMsikRq BwSw dw igAwn vI pRwpq kr ilAw[ rmwiex, mhWBwrq, Xog viSSt Aqy hor vydk gRMQW nMU pVHn, smJx qy ivcwrn auprMq 52 inrmly ivdvwnW dw iqAwr kIqw sRI gurU gRMQ swihb jI dw &rIdkot vwlw tIkw piVHAw qy igAwn ivSwl kIqw prMqU Awp jI dy mn nMU ijs Awqimk rs, Awqimk swDnW qy ArSI aufwrIAW dI qlwS sI , auh ikqy nw l`By[

1920 eIsvI ivc ipMf AKwVy ivKy pRcwr krn Awey sMq suMdr isMG jI dI imknwqIsI S^SIAq dy drSn krky Awp jI dI inrml rUh prm pRym ivc lIn ho geI[ AwauNdy jWdy svwsW nwl ‘vwihgurU vwihgurU’ dw jwp suqy-isD hI hox l`g ipAw[ sMqW phWpurKW pwsoN suxI kQw dy AxIAwly qIr ihrdy-vydk bcnW dw qy kIrqn dw AYsw AnMd AwieAw ik ijs gur-mwrg Sbd suriq dy myl dy ieh pWDI sn, Aus dI syD Awp jI nMU hux iml geI[ sMqW koloN KMfy bwty dw AMimRq Ck ky AYsy q`q ^wlsw sjy ik swrI aumr Awpxy jIvn nMU inrMqr qp`isAw bxw ilAw[ ihrdy ivc ismrn dw AYsw Jrnw vih quirAw ho A^Irly svws qk iek-rs vihMdw irhw[ qn, mn, Dn sB gurU crnWivc Arp id~qW[ nnkwxw swihb dw ShIdI swkw vyK ky –

‘qnu mnu kwit sBu ArpI ivic AgnI Awpu jlweI ]4]’

vwlw isdk mn ivc Dwrn kr ilAw[ sRI AMimRqsr ivKy sRI hirmMdr swihb jI dI sB qoN auprlI C`q ‘qy iqMn mhIny gurmMqR qy mUlmMqR dw AiBAws kr ky mn hor ismrn ivc lIn kr ilAw qy –

‘jq pwhwrw DIrju suinAwru]’

dI mhwn AvsQw dy DwrnI ho gey[

1921 eIsvI ivc iBMfr klW gurduAwrw swihb phuMc ky mhWpurKW nMU imly qy inmrqw sihq bRhm ividAw dI dwq mMgxw kIqI[ mhWpurKW ny ies amolk hIry nMU jOhrI dI ingHw nwl prK ky Biv~K dI muMdrI ivc jVn leI sWB ky gl nwl lw ilAw qy Awp jI p`ky qOr ‘qy jQy ivc rihx l`g pey[ sRI gurU nwnk dyv jI dy dr phuMcx leI AKMf srUp dy AwSk bx ky Awp jI jQy sMgq Aqy mhWpurKW dI syvw, nwm ismrn Aqy jp qp ivc ju`t gey[

Awp jI roz nym nwl iek vjy AMimRq vyly auTdy, ieSnwn kr ky syvw pihr nwm ismrn ivc lIn rihMdy[ mhWpurKW ny gurduAwry swihb dw ieSnwn, sRI gurU gRMQ swihb jI dw pRkwS, jpu jI swihb, suKmnI swihb dw pwT Aqy kIrqn ArMB krwaux dI syvw Awp ienHW nMU sONpI jo ik Awp bVI suGVqw, su`cm, Brosy, pRym qy idRVHqw nwl inBwaundy rhy[ mhWpurKW ny bVy in~Gy cwau nwl Awp jI nMU sRI gurU gRMQ swihb jI dIAW cwr sMpUrn kQw suxwieAW[ BweI gurdws jI dIAW vwrW, kib`q sv`Xy, BweI nMd lwl jI dI rcnw, sRI dsm gRMQ swihb, sRI gurU pMQ pRkwS, sRI guriblws pwiqSwhI CyvIN, dsvIN qy hor pRmwxk gRMQ ivsQwr pUrbk pVHwey[ jpx, ismrn, sRvx, mMnx, iniDAwsx rwhIN Awp jI AMdr gurbwxI dy guhJ ArQW dy igAwn dw AnuBv aupjwieAw[ auprMq dUjy swry mqW dI jwxkwrI leI ivcwr swgr, Xog vydWq, pMj dsI, moKS pMQ qy hor gRMQW dy nwl nwl gurU ieiqhws dw ^ws qOr ‘qy AiDAYn krvwieAw[ qkrIbn svw l`K jpu jI swihb dy pwT Aqy 36 l`K mUl mMqR dw jwp qy byAMq vwihgurU mMqR dw ismrn krvwieAw[

ies pRkwr Awp jI dw mn sdw gurbwxI ivc l`gw rihMdw[ rwq nMU ibrwijAW hoieAW vI keI vwr brVw ky gurbwxI hI piVHAw krdy[ Awp jI dI Awvwz bVI surIlI, pwT Su`D Aqy gurbwxI nwl Aqu`t ipAwr hox krky mhWpurKW ny Awp jI nMU kQw dw pwTI lw ilAw[ ‘^wlsw’ jI dw AMimRq vyly jwgxw, inqnym ivc pRp`kqw, sRI gurU gRMQ swihb jI pRqI syvw Bwv dw Cwau qy Adb, im`TI nrm suBwau, gurmiq ividAw dIAW fUMGweIAW dw AnuBvI igAwn is`KI rihq bihq pRqI Gwlxw qy SrDw, gurmuKW vwlI qIKx bu`DI Awid byAMq gux sn[ Awp mhWpurKW dy kQw krdy smyN jdoN gurbwxI dIAW pMgqIAW pVHdy qW AwpxI AvsQw vI nwl nwl auho ijhI au`cI krI jWdI[

sMq suMdr isMG jI ny Awp jI qoN sRI gurU gRMQ swihb jI dI sMpUrn kQw swry ArQW smyq bopwrwey ivKy Bry dIvwn ivc srvx kIqI Aqy bVy pRsMn ho ky Bog vwly idn dIvwn ivc isropwau dy ky snmwinAw Aqy swrIAW sMgqW nMU ieh bcn kIqy ik “swfy pwsoN BwvyN byAMq gurmuK pVHy, keI nOkrIAW ‘qy jw l`gy, keI gRihsq ivc jw Psy pr jo A`Kr AsIN s`cKMf vwsI sMq ibSn isMG jI murwly vwilAW pwsoN pVHy sn, auhnW A`KrW nMU iehnW ny hI sPlw kIqw hY[ mhWpurKW pwsoN swnMU ijhVI b^iSS hoeI sI, auh AsIN A`j Awpxy v`loN iehnW dI JolI pwauNdy hW[ klgIDr ipqw jI dI clweI hoeI dmdmI tkswl dI syvw sMBwl dI swrI izMmyvwrI iehnW nMU sONp ky gurU Gr ivcoN isropwau b^Sdy hW[“

4 P`gx sMmq 1986 ibkRmI muqwibk 15 &rvrI 1930 eIsvI nMU mhWpurK sMq bwbw suMdr isMG jI s`cKMf jw ibrwjy qW ‘^wlsw’ jI ny sRI gurU gRMQ swihb jI dIAW iqMn kQw ipMf bopwrwey ivKy hI rih ky sMpUrn kIqIAW qy iqMn cwr swlW bwAd 16 vfBwgy gurmuKW smyq gurmiq dw pRcwr ivcr ky krn leI kmrk`sy k`s ley[ ielwhI bwxI dw kIrqn, kQw, pRcwr, isMGW nMU pVHwauxw, gurmiq ividAw ivc inpuMn krnw, AMimRq Ckwauxw Awp jI dw mu`K mnorQ sI[ keI vwrI pRcwr krdy krdy jQy smyq keI keI mIl pYdl hI c`ldy[ pMjwb, kSmIr, ipSwvr, bnwrs, ptnw swihb, jgnnwQ purI, rwmySUrm, sRI hzUr swihb, klk`qw, bMbeI Awid ivc ivcr ky bhuq BwrI gurmiq dw pRcwr qy qIrQ Xwqrw kIqI[ dyS Br ivc Swied hI keI AYsw Sihr jW ielwkw hovygw ijQy ik jQy smyq jw ky Awp jI ny kQw kIrqn dy AMimRq dI dwq vMf ky is`KI dw bUtw nw lwieAw hovy[ Awp jI nMU sdw ^wlsy dI rihq bihq dI prp`kqw Aqy inrol gurmiq dw isDWq idRVHwaux dI idlI lgn sI[

Awp jI jl ivc kMvl dI inAweI hmySw mwieAw ivcoN inrlyp rjy[ Awp jI ny swry ihMdusqwn ivc ivcr ky l`KW hI pRwxIAW nMU AMimRq CkwieAw, hzwrW nMU Su`D pwT krnw isKwieAw Aqy sYNkiVAW nMU igAwnI bxwieAw[ Awp jI ny ilKqI rUp ivc vI kOm nMU bVI mhwn dyx id`qI hY[ Awp jI ny bjuq swry gurduAwry swihbwnW dI syvw vI krvweI[ Awp jI dI kQw ivc ieqnw rs sI ik ijhVw iek vwrI sux lYNdw iPr izMdgI Br nw Bu`ldw qy muV muV sux ky Awpxw jIvn au`cw krdw[

Awp jI kQw kIrqn dw pRvwh clwauNdy clwauNdy sMGqW dI bynqI pRvwn kr ky ipMf mihqw ivKy phuMcy Aqy ieQy hI 15 hwV 2026 ibkRmI muqwibk 28 jUn 1969 eIsvI idn vIrvwr dy qVky do vj ky ds imMt ‘qy Awp jI dw svws hOlI huMdw huMdw vwihgurU mMqR dw ismrn kridAW Klo igAw qy prmySr dI joiq ivc joiq iml geI[ AMimRqsr swihb phuMc ky piv`qr AMimRq srovr ivcoN jl ilAw ky ^wlsw jI dw ieSnwn bwhr krvwieAw[ Awp jI ie`Cw muqwibk dyh dw sskwr pwqwlpurI kIrqpur swihb ivKy kr id`qw igAw[

Awp jI ny Awpxy s`cKMf ipAwnw krn qoN bhuq smW pihlW mhwn ivdvwn, guris`K, rihq ivc prp`k, gurbwxI dy inqnymI qy au`cy su`cy jIvn dy mwlk sMq krqwr isMG jI ^wlsw nMU iqMn vwrI tkswl dI syvw inBwaux bwry bcn kIqy sn[ swrw is`K jgq, gurU nwnk nwm lyvw, ies siqkwrXog hsqI sMq igAwnI gurbcn isMG jI ‘^wlsw’ dy irxI rihxgy, ijnHW ny mnu`Kqw dy Bly leI chum kuMtW ivc ivcr ky qkrIbn 40 swl inrol gurmiq dw pRcwr kr ky hzwrW pRwxIAW nMU jIA dwn id`qw[ Awp jI dI mhwn Gwlxw dw vrnx ijMnw vI kIqw jw sky, QoVHw hY[