<

 

hoqw hY koho-dsq myN pYdw kBI kBI, voh mrd, ijs dw izkr kry, ^&z ko ngIN[

vIhvIN sdI dy mhwn jrnYl, is`K nOjvwnW dy idlW dI DVkx, mwieAwnwz hsqI pMQ dy rUhy-rvW, bwbw-ey-kOm sMq igAwnI jrnYl isMG jI ^wlsw iBMfrW vwilAW dw jnm 1947 eIsvI nMU ipMf rofy izlHw &rIdkot ivc bwbw juigMdr isMG jI dy Gr mwqw inhwl kOr jI dI ku`KoN hoieAw[ bwbw juigMdr isMG jI gurU-Gr dy AinMn syvk sn[

sMq jrnYl isMG jI ny pOny pMj swl dI aumr ivc pMjW ipAwirAW pwsoN AMimRq dI dwq pRwpq kIqI Aqy inqnym ivc prp`k rihxw Awpxy jIvn dw inSwnw bxw ilAw[ hr roz 110 pwT jpujI swihb dy qy pMj gRMQI dw inqnym jl vwhuMidAW hI kr lYNdy[ Awp jI igAwrW swl ipMf ivc KyqI krdy qy ismrn AiBAws ivc lIn rhy[ Awp jI dI sMswrk ividAw BwvyN G`t sI pr Xwd SkqI hYrwn kr dyx vwlI hY[ sMqW ny ‘dKxI EAMkwru’ iek idn ivc, ‘suKmnI swihb’ 13 idnW ivc, ‘isD gosit’ iek idn ivc qy ‘Awsw dI vwr’ 8 GMty ivc ieh bwxIAW kMT kIqIAW[

sMq gurbcn isMG jI ^wlsw jd hr swl dI qrHW ipMf rofy phuMcy qW bwbw juigMdr isMG jI dy s`q pu`qrW ivcoN Awp jI nMU p`ky qOr ‘qy Awpxy nwl hI lY Awey Aqy dmdmI tkswl jQw iBMfrW ivc Swml kr ilAw[ Awp jI ny sMqW pwsoN bRhm ividAw dI dwq pRwpq kIqI[ iek swl ivc hI Awp gurbwxI dw Su`D aucwrn, gur-ieiqhws qy gurmiq drSn ivc prp`k ho gey[ Awp jI dw AnMd kwrj 1966 eIsvI nMU ipMf iblwspur ivc sR. su`cw isMG dI lVkI bIbI pRIqm kOr nwl hoieAw[ Awp jI dy do spu`qr eISr isMG 1971 eIsvI Aqy ieMdrjIq isMG 1975 eIsvI ivc pYdw hoey[ sMq igAwnI krqwr isMG jI ^wlsw dy s`cKMf gmn kr jwx auprMq sMq bwbw jrnYl isMG jI ^wlsw nMU dmdmI tkswl dI syvw sONpI geI[ mOjUdw kwrjkwrI muKI sMq bwbw Twkur isMG jI ny sMqW dy sIs ‘qy dsqwr sjwieAw[

dmdmI tkswl dI syvw sMBwldy hI Awp ny is`KI pRcwr bVy zor-Sor nwl SurU kIqw[ A`T mhIny lgwqwr Awpxy pihly pRcwr dOry ADIn pMjwb dy v`K v`K ipMfW qy SihrW qy hor rwjW m`D pRdyS, XU.pI., bMbeI, klk`qw qy hor AnykW ielwikAW ivc phuMc ky guris`KI dw byimswl pRcwr kIqw[ dUsrw Drm pRcwr dOrw sMqW ny Ajy ArMB krnw sI ik 1978 dI ivswKI dy idhwVy ‘qy inrMkwrIAW ny iek v`fw smwgm krn dw AYlwn kIqw[ sMqW ny smu`cy is`K pMQ dy r`iKAk vjoN ieh cYlMj pRvwn kr ilAw[ srkwr qy gYr-is`K sMqW dy ies auBwr nMU k`tVpuxw Aqy A`qvwd kihx l`gy prMqU sMq jI ies sB ivcoN ivl`Kx S^SIAq ho ky auBry Aqy dmdmI tkswl dy siqkwr ivc by-miswl vwDw hoieAw[

dyS dI vMf qoN bwd jdoN nklI inrMkwrI (nrkDwrI) lihr ny is`K Drm ivroDI pRcwr krnw AwrMB kIqw qW sB qoN pihlW ies dw noits dmdmI tkswl ny hI lYxw SurU kIqw sI[ dmdmI tkswl dy muKIAW Aqy jQy dy isMGW ny 1953 eIsvI ivc ieh BWp ilAw sI ik nklI inrMkwrI (nrkDwrI) is`K gurU swihbwn, is`K ieiqhws, is`K Drm qy gur-mirAwdw nMU qoV mroV ky pyS kr rhy hn[ ijnHW is`K BwvnwvW dI qrjmwnI dmdmI tkswl ny kIqI aus nMU kdI vI smJx dw iksy ny Xqn nhIN kIqw[ A`j qoN ATwrW-au`nI swl pihlW qwimlnwfU rwj ivc kuJ hrIjnW ny muslmwn Drm Apxw ilAw qW swry ihMdU smwj ivc icMqw qy kRoD dI lihr dOV geI[ Bwrq dI pwrlImYNt ivc vI ies g`l ‘qy ros pRgt kIqw igAw ik ihMdU hrIjn, muslmwn ikauN bx gey hn? Ijs dy is`ty vjoN ivSv ihMdU pRISd qy vYrwt ihMdU sMmyln vrgIAW jQybMdIAW au`T KVIAW hoeIAW[ ihMdusqwn ivc ihMdUAW dI igxqI 87% dy krIb bxdI hY 9jo kul imlw ky 60 kroV bx jWdI hY)[ ihMdU kOm dI ieMnI AwbwdI ivcoN jykr kuJ lok muslmwn bx jwx qW ihMdU jgq leI bhuq v`fw ^qrw pYNdw ho jwvygw qW ijhVy is`K ihMdusqwn dI AwbwdI dw 2% ih`sw hn, auhnW ivcoN is`K ivroDI lihr dy Asr hyT Aw ky AwpxI mirAwdw qoN munkr ho jwxw is`K kOm dy mn ivc iksy pRkwr dy ^qry dI Bwvnw pYdw nhIN kr skdw sI? ies dw inrxw krn leI bhuqI klpnw dI loV nhIN[ ieh ^qrw jo nklI inrMkwrIAW v`loN pYdw hoieAw dmdmI tkswl ny sB qoN pihlW ies dI sUcnw is`K jgq nMU id`qI[ dmdmI tkswl dw SurU qoN inSwnw ieh irhw hY ik is`KI dy ivroD nMU roikAw jwvy[ is`KI dy ivroD dw ivroD krnw, dUjy DrmW dw ivroD nhIN[ dmdmI tkswl dw mu`K &rz, is`K ivroDI lihrW BwvyN auh is`KI dy AMdroN au`TIAW qy BwvyN bwhroN auhnW dw ivroD krnw qW irhw hY, pr dUjy DrmW dw ivroD krnw nhIN[

sMq jI nMU pqw l`gw ik AMimRqsr swihb ivKy nklI inrMkwrI jo jlUs k`F rhy hn, aus ivc auhnW dy muKI qy ausdI pqnI nMU pwlkI ivc ibTwieAw igAw hY qy is`K Drm ivru`D bVw koJHw pRcwr ho irhw hY[ sMqW v`loN Byjy hoey qy AKMf kIrqnI jQy dy kuJ isMG SWqmeI FMg nwl nklI inrMkwrIAW nMU rokx Aqy smJwaux gey pr auhnW ny A`goN golI clw ky 13 isMG ShId kr id`qy qy hor bhuq swry P`tV ho gey[ ieh iBAwnk ^UnI swkw vrqw ky vI nklI inrMkwrIAW dw smwgm swFy iqMn GMty qk c`ldw irhw[ srkwr ny Ku`lH ky nklI ivrMkwrIAW dI hmwieq kIqI[

khIN sYhny gulSn ko sINcw lhU sy, khIN ^wk myN iml gey bIj bn kr[ Agr Ab rMgq nw AweI guloN py, qo gulSn-prsqoN kw ikAw hwl hogw?

24 ApRYl 1980 eIsvI nMU nklI inrMkwrI (nrkDwrI) muKI id`lI ivc kql kr id`qw igAw[ ies kql leI srkwr qy nklI inrMkwrI dohW ny sMqW nMU doSI TihrwieAw[ 9 sqMbr 1981 nMU lwlw jgq nwrwiex nMU golIAW mwr ky mwr id`qw igAw qW sMqW dy ies kys vwsqy srkwr v`loN igR&qwr vwrMt jwrI kr id`qy gey[ Awp jI ny sMgqW dy BwrI iek`T ivc 20 sqMbr nMU igR&qwrI id`qI[ Awp jI nMU QW QW iljwieAw igAw qy qrHW qrHW dy pRSn pu`Cy gey[ pr koeI dys nw swbq ho sikAw[ Awp jI nMU bw-ie`zq irhwA kr id`qw igAw[

mUMh zor smW nWh kOmy myt skygw qYnUM AwpxI p`q pCwx lvyN jy lV mwhI dw PV ky[

26 ApRYl 1982 nMU sRI AMimRqsr Sihr nMU piv`qr Sihr dw drjw krwr dvwaux leI morcw AwrMB ho igAw[ jQy dy kuJ isMGW nMU qy BweI AmrIk isMG jI nMU igR&qwr kr ilAw igAw[ sMq jI ny inrdoS isMGW dI irhweI leI 19 julweI 1982 nMU Drm Xu`D morcw AwrMB kr id`qw, ijs nMU bwAd ivc 4 Agsq 1982 eIsvI nMU SRomxI AkwlI dl ny Apxw ilAw ik ijMnw icr AnMdpur swihb dy mqy dI pRwpqI nhIN huMdI, morcw c`ldw irhygw[ Drm Xu`D morcy dOrwn iqMn mhIinAW ivc hI cwlI hzwr qoN v`D isMGW ny igR&qwrIAW id`qIAW[ id`lI dI srkwr AnMdpur swihb dw mqw qW kI iek mMg mMnx leI vI iqAwr nhIN sI[ morcw &yl krn leI id`lI srkwr ny smu`cI is`K kOm nMU bdnwm krnw SurU kr id`qw[ Awpxy pRcwr mIfey rwhI ieh pRcwr krvwieAw ik ieh mulk dy toty krnw cwhuMdy hn Aqy ihMdUAW dy i^lw& hn[ pMjwb ivc ihMdUAW dIAW jwnW ^qry ivc hn, ihMdU pMjwb C`f ky jw rhy hn[ nvMbr 1982 dIAW eySIAweI Kyfw smyN is`K lIfrW ny ikhw ik auh KyfW dOrwn duhIAW nMU d`sxgy ik auhnW nwl 1947 qoN lY ky ikvyN ivqkry ho rhy hn[ AwzwdI qoN pihlW gWDI, nihrU vrigAW ny jo vwAdy is`KW nwl kIqy sn, auh pry nhIN kIqy[ ieMdrw gWDI ny Bjn lwl nMU sMkyq id`qw ik KyfW dOrwn aus ny is`KW nwl kI slUk krnw hY[ Bjn lwl dy ieSwirAW ‘qy id`lI vl jWdy hr is`K nMU roikAw igAw[ bhuq burI pu`C pVqwl kIqI geI, qlwSI leI geI[ ieQoN qk ik swbkw kYbint minstr svrn isMG, irtwier eyAr cI& mwrSl Arjn isMG, irtwier jnrl AroVw nwl vI BYVw slUk kIqw igAw[ is`KW nMU d`a id`qw igAw ik auh isr& qIjy drjy dy SihrI hI nhIN, blik ies dyS dy Axcwhy vsnIk hn[ is`KW dI ies by ie`zqI ‘qy kyNdrI jW styt srkwr, ihMdU pRYs qy bu`DIjIvIAW ny koeI it`pxI nw kIqI[ iksy kWgrsI is`K mMqrI ny AsqIPw nw id`qw[ srkwr dIAW iehnW kwrvweIAW qoN sMq jrnYl isMG ^wlsw iBMfrWvwilAW nMU kihxw ipAw ik is`K ihMdusqwn ivc Zulwm hn[ ieMdrw nMU XkIn ho igAw ik kWgrsI is`K ieqny igr cu`ky hn ik jykr auh drbwr swihb ‘qy &OjI kwrvweI kr dyvy qW vI cu`p rihxgy Aqy AkwlI dl vwly vI ies g`l qoN A`gy jwx leI iqAwr nhIN ik is`ty gMBIr inklxgy, ijMmyvwr srkwr hovygI[ pRmu`K AkwlIAW ivcoN vI keIAW ny ieMdrw nMU XkIn idvwieAw sI ik sMq jrnYl isMg qopW, tYNk dyK ky B`j jwvygw, auh aus dw swQ nhIN dyxgy[ dys pRdys dy smUh lIfr, vkIl, i&lws&r, rwjdUq Awid sMqW nwl morcy dy sbMD ivc ivcwr- vtWdry krdy[ mhWpurK swirAW nMU sMquSt kr ky Byjdy[ fw. subrwmnIAm suAwmI vrigAw nMU kihxw ipAw, “jykr sMq jrnYl isMG jI A`qvwdI hn qW mYN vI A`qvwdI hW[“

srkwr ny sB pwsy qoN JUTy hox krky, koeI cwrw nw c`ldw vyK ky swry pMjwb nMU &Oj dy hvwly kr id`qw[

gulSn myN jb ^Un dI zrUrq pVI, pihly hmwrI hI grdn kwtI geI[ iPr BI kihqy hYN hm sy Xy Aihly-cmn, Xy hmwrw cmn hY qumHwrw nhIN[

ijs kOm dI r`iKAw vwsqy nOvyN pwiqSwh mhwrwj ny id`lI ivc blIdwn id`qw Aqy ihMdusqwn dI AwzwdI ivc 92% kurbwnIAW is`K kOm ny id`qIAW, aus kOm ny ies dy ievz vjoN s`cKMf sRI Akwl q^q swihb ‘qy 1 jUn 1984 nMU tYNkW, qopW qy l`KW &OjW nwl hmlw kr id`qw, 6 jUn qk iBAwnk lVweI hoeI[ ihMdusqwn dI srkwr nMU kuJ pRmu`K AkwlI AwgUAW dy kihx ‘qy idsx l`gw ik jd &Oj morcw ^qm krn ih`q drbwr swihb ivc dw^l hovygI qW sMq Aqy auhnW dy swQI isMG h`Q KVy krky Aqy mUMh nIvyN kr ky Awqm smrpx kr dyxgy, tkswl dIAW bhwdrI dIAW kQwvW dw Bog pY jweygw[ 1983 ivc iek p`qrkwr ny ilK vI id`qw ik gurpurbW ‘qy is`K ijhVIAW AwpxIAW bhw bhwdrI diAW g`lW krdy nhIN Q`kdy, auh pOrwixk kQwvW dI qrHW imiQhwsk ik`sy hn[ id`lI srkwr nMU vI XkIn ho igAw ik hd sMq jrnYl isMG jI Awqm smrpx kr dyxgy qW is`KW nMU ieqnI nmoSI hovygI ik is`K hmySW leI d`b jwxgy[ ies dy PlsrUp is`KW ivc PYlI inrwSqw kwrn is`KW dI ivl`Kxqw mu`k jwvygI Aqy ieh kyswDwrI ihMdU hI rih jwxgy, AwpxI v`KrI hoNd dIAW g`lW bMd kr dyxgy[

mwrx 1983 nMU hI sMqW nMU pUrI siQqI dw igAwn ho igAw ik kOm aupr kI cuxOqIAW hn Aqy ies ieiqhwsk moV aupr auhnW kOm nMU ikho ijhI AgvweI dyxI hY[ ijs nwl pMQ doKIAW dy koeI supny swkwr nw hox, is`KI dw vkwr AsmwnI CohW ‘qy phuMcy[ swkw nIlw qwrw ivc qy kul dunIAW dIAW nzrW ivc ^wlsy dI ivcwrDwrw dI lwswnI ij`q hoeI[ ies dI imswl dunIAW dy iksy mulk ivc Aqy hux qk dy ieiqhws ivc nhIN imldI[ ies jMg ivc dmdmI tkswl dy bwbw Qwhrw isMG, BweI AmrIk isMG jI pRDwn Awl ieMfIAw is`K stUfYNts &YfrySn, jnrl subyg isMG jI smyq sYNkVy isMG Shwdq dw jwm pI gey Aqy sMq, isMGW dw bcn mMn ky iksy Axd`sI QW ‘qy cly gey[

ielwhI voh BI idn hogw jb Apnw rwj dyKyNgy[ jb ApnI hI zmIN hogI AOr Apnw hI AwsmW hogw[ jSny bhwrW hm BI kryNgy ijs idn gulSn Apnw hogw[
sRImwn siqkwrXog sMq jrnYl isMG jI!

mYN pMjwb dy aulJy msly nMU h`l leI quhwnMU imlxw cwhuMdI AW[ AsIN ivcwr vtWdry nwl pMjwb dIAW mMgw dw h`l k`F lvWgy[ myrw i^Awl AY, ivDwn nMU ihlwey ibnw quhwfIAW swrIAW mMgW dw inptwrw kr lvWgy[ myrI sikauirtI nMU mu`K r`K ky qusIN imlx dw smW k`Fo[ Bwrq dI SkqI nMU moricAW ivc pw ky AYvyN zwieAw nw krIey[ koeI vI JgVw iml bih ky h`l kIqw jw skdw ey[ qusIN dys Bgq, bhwdr qy imhnqI pMjwbI ho, mYnMU Aws hY, qusIN Bwrq dI auswrI qy ^uShwlI ivc v`D cVH ky ih`sw pwauNdy rhogy[ DMnvwd nwl,

ieMdrw gWDI pRDwn mMqrI Bwrq srkwr

.................................................................................................

<> siqgur pRswid]

As ikRpwn KMfo KVg qupk qbr Aru qIr] sYP srohI sYQI XhY hmwrY pIr]3]

rwjnIqI p`K qoN ihMdusqwn dI pRmu`K syvwdwr bIbI ieMdrw jI,
quhwfy boly kMnW qk is`KW nwl ho rhy ivqkirAW qoN is`K duKI ihridAW dI Awvwz phuMcwaux vwsqy ic`TI duAwrw mYN Awpxw ivcwr pRgt kr irhW hW[ BwvyN ik boly kMnW dw A`Kr sux ky quhwnMU kuJ mihsUs hovygw ik ikho ijhI BwSw vrqI hY[ pr mYN bolypn dI is`Dqw vwsqy kuJ ivcwr d`sxy zrUrI smJdW hW, iDAwn nwl pVH lYxw[

ihMdU brwdrI nwl sMbMD r`Kx vwly lwlw jgq nrwiex dI mOq dI ienkuAwrI iqMnW idnW ivc ho jWdI hY, ienkuAwrI dw sbUq myrI igR&qwrI dw vwrMt, pr is`KW dy ieSt nMU Aqy is`K kOm dI b`sW dy rUp ivc iek`qr kIqI hoe sm`grI dI brbwdI Aqy cMdo klW dI iqMn l`K dI lu`t Ksu`t dI ienkuAwrI srkwrI A&sr duAwrw ir`t krvw ky ienkuAwrI bMd krvw dyxI, ikauNik iksy is`K ny koeI ieqrwz nhIN kIqw ik is`K dI ienkuAwrI ihMdU j`j pws ikauN?

bhu-igxqI dy lokW ivcoN lwlw jgq nrwiex dI lwS dw post mwrtm kr ky lwS rmyS nMU id`qI geI pr 20 dsMbr nMU mihqw cOk ivKy fyF drjn ShId isMGW dIAW lwSw dw post mwrtm kr ky iek vI srIr vwrsW nMU vwps nhIN kIqw, ivqkry dI sp`St inSwnI hY[

iksy vI ihMdU ny ihMdI bolx vwsqy, ihMdI sUbw bxwaux vwsqy, ihMdU Dwrimk mMdr aupr g`fI dw nwm rKwaux vwsqy , ihMdU Dwrimk Sihr nMU piv`qr drjw idvwaux vwsqy jW Awpxy Dwrimk icMnH nMU Apnwaux vwsqy ihMdusqwn ivc AwzwdI qoN ip`CoN, d`so[ koeI iek vI ihMdU ny jylH k`tI hY?

pr ies dy ault is`KW nMU pMjwbI bolx vwsqy, pMjwbI sUbw lYx vwsqy, sRI hirmMdr swihb ivKy trWsmItr lwaux vwsqy, is`K iek v`KrI kOm khwaux vwsqy, Dwrimk AsQwn nMU piv`qr drjw idvwaux vwsqy Aqy Awpxy Dwrimk icMnH nMU prp`kqw sihq Dwrn krn vwsqy AwzwdI qoN ip`CoN do l`K qoN v`D kYd Aqy BwrI igxqI ivc ShIdIAW pw ky vI quhwfy boly kMnW qk Awvwz nhIN pu`jI[

is`K hmySW hI jbr dw mukwblw sbr nwl krdw hY Aqy sbr nwl krWgy, pr ieh quhwnUM Xwd hoxw cwhIdw hY ik jdoN sbr dw ipAwlw Br jwvy qdoN is`K nMU mjbUr ho ky Awpxw h`k lYx vwsqy Awpxy ipqw sRI gurU goibMd isMG jI dw hukm mMn ky:

cUM kwr Az hmw hIlqy dr guzSq] hlwl Asq burdn b SmsIir dsq] (z&r nwmw)

dy Anuswr c`lxw pYNdw hY[ pr ies ‘qy c`lx vwsqy Ajy swfw koeI ierwdw nhIN pr jy kursI dy nSy ivc iesy qrHW hI is`KW nwl A`isAwcwr huMdw irhw qW ies nMU hux bhuqy swl jW mhIny brdwSq nhIN kIqw jwvygw ikauNik SWqI pUrvk c`lidAW hoieAW Aqy zulm shwridAW hoieAW sbr dw ipAwlw Br cu`kw hY jdoN ik swfw pRcwr ihMdU nMU p`ikAW ihMdU bxwaux vwsqy pRyrnw krnI, shI ihMdU dy l`Kx cotI, sotI, topI, DoqI (nMdIdwr), jnyaU, 12 iqlk (m`Qw, n`k, TofI, moFy, CwqI, g`lHW, kMn, ig`cI Aqy qwlU, Awid ivc) gIqw dw pwTI, iSvilMg dI crnwmq Aqy iSvduAwry t`lIAW KVkwvy, Aqy jgq jUT (qmwkU) nw vrqy, aus ihMdU AsIN Awpxw Brw smJdy hW, muslmwn p`kw muslmwn bxy, is`K Awpxy Drm ivc p`kw hovy, ieh swfw pRcwr hY[ pr AYsw pRcwr krn vwly nMU A`qvwdI kihxw ikQoN ku q`k s`cweI hY?

hkUmq dy nSy ivc is`KW nMU mukwaux dw Xqn krdy hoey bhuq ho guzry hn Aqy hkUmq vwly logW dw nwmo-inSwn nhIN irhw, hy ausy qrHW hI zulm qy A`iqAwcwr jwrI r`iKAw qW quhwfw vI kdy auhI hSr nw hovy ikauNik kursI Aqy mwieAw iesiQq nhIN hY[ gurbwxI dw &urmwx hY:

ieh mwieAw kI soBw.....
koaU hir smwin nhI rwjw.....
nWgy pwvhu qy gey.....
rwvx hUM qy AiDk CqRpiq.....

is`K lVkIAW nMU nMigAW kr ky aus dy ipqw nMU aupr pwauxw, is`K dy mUMh ivc qmwkU pwauxw Aqy mUMh ivc Q`ukxw, p`t cIr ky lUx pwauxw, is`KW dy GrW nMU A`g lwauxI, is`K lVkIAW ‘qy kys clwauxy, is`K ividAwrQIAW nMU nzrbMd krnw, JUTy puils mukwbilAW ivc mwrnw Aqy sRI gurU gRMQ swihb jI dy kwql, mu`K mMqrI pMjwb, AYs.pI.fI.Awr. B`tI luiDAwxw, fI.AweI.jI.mWgt pitAwlw Aqy iehnW dy swQIAW nMU fI.sI.hukm rUpI KMBw hyT lukwauxw boly qy gMugypx dI prq`K imswl hY[ ieh sMKyp rUp ‘c d`isAw hY[
smW Awaux ‘qy ivsQwr sihq is`KW nwl ho rhy ivqkirAW bwry d`sWgw[

jrnYl isMG ^wlsw 19-2-83