dmdmI tkswl dy igAwrHvyN muKI sRI mwn, pMQ rqn, ividAw mwrqMf, bRhm igAwnI sMq suMdr isMG jI ^wlsw iBMfrWvwilAW dw jnm 8 BwdroN, 1940 ibkRmI muqwibk 1883 eIsvI idn vIrvwr AMimRq vyly ipMf iBMfrklW izlHw i&rozpur ivc hoieAw[ Awp jI dy ipqw dw nW bwbw ^jwn isMG qy mwqw dw nW mihqwb kOr sI[

jd Awp 6-7 swl dI AvsQw ivc sn qW guris~KI ivc pRp~k mwqw ipqw jI ny:-

‘Gwil Kwie ikCu hQhu dyie]’

dw suBwA pwaux leI Awp jI dI ifaUtI m~Jw gwvW cwrn ‘qy lwei[ nwl nwl pMj gRMQI, bweI vwrW, Bgq bwxI qy ds gRMQI dI sMiQAw krvweI[ Awp jI 9-10 swl dI AvsQw ivc ipqw jI dy ipAwr Aqy au~dm nwl sRI gurU gRMQ swihb jI dy Su~D AKMf pwTI bx gey Aqy Pyr pMjw ipAwirAW qoN AMimRq dI piv~qr dwq pRwpq kr ky pUrn ^wlsw sjy[ 17 swl dI aumr qk Awp jI Gr rih ky Drm dI ikrq drdy Aqy gurmiq dI ividAw pVHdy rhy[

18vyN swl dy AwrMB ivc Awp jI Awpxy jIvn dw AwdrS l~Bx Aqy bRhm ividAw dI pRwpqI leI GroN c~l pey, AnykW swDU mhwqmW dI sMMgq ivc Awx phuMcy qy iPr kw&I smW ieQy hI rhy[ eyQy rih ky Awp jI ny sRI gurU gRMQ sihb jI dI AMimRq rUp kQw, tkswlI ArQ Aqy bRhm igAwn dI dwq pRwpq kIqI[ pihly do swlW ivc hI Awp jI nMU ielmI qy AmlI igAwn pRwpq ho igAw[

sMq ibSn isMG jI ny Awpxy s~cKMf ipAwnw krn qoN pihlW sMq igAwnI suMdr isMG jI nMU ikhw, “gurmuKw! pu~C lY jo pu~Cxw hY[“ qW sMqW ny bVI inmrqw nwl bynqI kIqI,” Awp jI Awp hI b^iSS kro[“ qW sMq bwbw ibSn isMG jI ny bVy pRym ivc Aw ky ikhw, “qusIN swrI izMdgI gurU Gr dw pRcwr kro[ gurbwxI dI soJI sMgqW nMU krvwE[ gurU ky isMG sjwE, sRI gurU nwnk dyv jI, sRI gurU goibMd isMG jI dI quhwfy ‘qy sdw imhr rhygI[“ 13 mwG sMmq 1962 ibkRmI nMU sMgqW dy swhmxy ipMf murwly gurduAwrw swihb ivKy sMpRdweI dmdmI tkswl dI dsqwr sMqW ny Awpxy h~QIN igAwnI suMdr isMG jI iBMfrWvwilAW dy sIs ‘qy sjw id~qI[

sMqW dy khy hoey bcnW ‘qy Kry auqeidAW Awp jI ny QW QW ivcr ky gurmiq dw bVw BwrI pRcwr kIqw, lokW nMU Drm dI ikrq qy vMf Ckx v~l pRyirq kIqw, BrmW BulyiKAW qy kurihqW qoN bcx dy aupdyS dyNdy[ Awp hr smyN ismrn Bjn ivc lIn rihMdy[ Awp jI dI kQw ivc AYnw rs sI ik suxn vwly dw mn itkwA qy AwnMd KyVy ivc Aw jWdw[ iek vwrI Awp jI kQw kr rhy sn, cwnxI l~gI hoeI sI, sB sroqy SWqI nel sux rhy sI[ pRq~K AMimRq dw rs v`fI cwnxI ‘coN cox l~gw[ AwkwS ivc koeI b`dl nhIN sI[ cwnxI ‘qy vyiKAw qW do iqMn bu~k auh dyv-rs jmHW hoieAw sI[ kuJ pRwxIAW ny ciKAw jo im~Tw, bVy Ascrj hoey[

sMq suMdr isMG jI ividAwrQIAW nMU gurmiq ividAw Aqy nwm jpx dy nwl nwl SsqrDwrI hox dw aupdyS idMdy sn[ mhWpurKW dw kihxw sI ik isMG nMU Ssqr pkV ky mzlUmW dI riKAw krnI cwhIdI hY Aqy zwlmW dw nws krnw cwhIdw hY[ ies qrHW gurdyv ipqw swihb sRI gurU goibMd isMG jI dy vyly qoN cilAw Aw irhw Ssqr r`Kx dw jo ruJwn sI, aus nMU sOqW ny A~gy pRclq kIqw[

pMjw kkwrW dy sbMD ivc Awp ikhw krdy sn ik ieh kyvl is~K vrdI hI nhIN blik swfy AMdrly suBwA dy bwhrly icMnH hn[ ieh siqgurU mhwrwj jI dw hukm hY[ ies dI pwlxw krky byAMq isMGW ny lwhw ilAw hY qy A~gy qoN lYNdy rihxgy[

sMmq 1986 ivc Awp jI dw srIr kuJ ibmwr ho igAw, pr iPr vI Awp bVy aumwh ivc rihMdy[ Awp jI dw rom rom ‘vwihgurU’ mMqr dw jwp krdw qy ibrqI iek t`k bRhm ivc lIn rihMdI[ Awp jI ny Awpxy piv~qr h`QIN ies sMpRdwie tkswl nMU clwaux dI piv~qr syvw Awpxy inktvrqI, AiqAMq ipAwry qy AwigAwkwrI igAwnI gurbcn isMG jI ‘^wlsw’ nMU sONp id`qI[

vwihgurU swihb ji dy Bwxy Anuswr 4 P~gx sMmq 1986 ibkRmI muqwibk 15 &rvrI 1930 eIsvI nMU ipMf boprwey gurduAwrw s`cKMf ivc svyr dy svw ku A`T vjy dy krIb Awsw dI vwr dw kIrqn suxdy suxdy nwm bwxI dy pRvwh ivc Awp jI gur-crnW ivc jw ibrwjy[

Awp jI ny ie`kI vwrI sRI gurU gRMQ swihb jI dI sMiQAw qy kQw pVHweI[ qkrIbn 1300 isMGW nMU pVHwieAw ijnHW ivcoN 1000 pwTI, 200 pRcwrk qy 100 igAwnI bxy[ Awp Awpxy ividAwrQIAW dy lMgr, bsqr, ikrwey Awid dw ^rc Aqy hor srIrk loVW dI syvw Awp pUrI krdy sn[ ieauN Awp ny AwpxI swrI izMdgI gurU pMQ dI syvw ivc lweI[